Συνάδελφοι,

με αφορμή τις εξελίξεις γύρω από τις επιχορηγήσεις του ΥΠΠΟΑ και τα προβλήματα που προκύπτουν για τον κλάδο, αναδημοσιεύουμε το κατατοπιστικό κείμενο του Γραμματέα του ΣΕΗ, Ελισσαίου Βλάχου, το οποίο συγκεντρώνει και επεξεργάζεται όλα τα διαθέσιμα στοιχεία για τις επιχορηγήσεις των τελευταίων ετών φωτίζοντας με αριθμούς μια πραγματικότητα που αφορά όλους μας: ποια είναι η πραγματική κρατική στήριξη του θεάτρου και τι σημαίνει η διαρκής συρρίκνωσή της για την ίδια την καλλιτεχνική δημιουργία.

“Στο θέατρο επιχορηγούμαστε 50% λιγότερο σε σχέση με πριν έξι χρόνια!” – Του Ελισσαίου Βλάχου

Ο Χορός συμπάσχει, όπως και το Θέατρο. Προσπάθησα κι εγώ να βάλω σε μια σειρά τις σκέψεις μου, έχοντας μια διπλή εμπλοκή εδώ και αρκετά χρόνια με το θεσμό των επιχορηγήσεων, ως διαχειριστής ΑΜΚΕ και ως εργαζόμενος ηθοποιός.

Μέρος 1ο – Τα ποσά

Τα νούμερα δεν λένε όλη την αλήθεια, αλλά μπορεί να είναι ένα χρήσιμο εργαλείο. Από το 2021 ως και το 2025 (Βλέπε πίνακα 1) δίνονταν ετησίως περίπου 2.000.000 ευρώ για θεατρικές παραγωγές, φεστιβάλ και περιοδείες.

Σημείωση, φέτος (εικάζω για να είναι πιο θολά τα νερά) είναι η πρώτη χρονιά από το 2023 που δεν διαχωρίζονται σε ξεχωριστό πίνακα, οι προτάσεις για φεστιβάλ, δράσεις και περιοδείες.

Το μέσο ποσό ανά πρόταση (φέτος δοθήκαν για πρώτη φορά ποσά 5000 ευρώ!) έχει σταθερά φθίνουσα πορεία. Το 2023 ήταν 22.000 ευρώ, το 2024 21.100 ευρώ, το 2025 17.700 ευρώ και φέτος 16.260 ευρώ.

Μια ποσοστιαία μείωση, δηλαδή, 26% μέσα στην τετραετία.

Για το 2021 και 2022 δεν είναι εύκολος ο υπολογισμός, μιας και το 2021 δοθήκαν και επιχορηγήσεις διετούς προγραμματισμού. Μεσοσταθμικά, το 2021 ήταν περίπου 24.000 ευρώ ανά πρόταση.

Ας πάμε τώρα στα κόστη μιας παραγωγής

Κι ας ξεκινήσουμε από το μισθό, με βάση τον ΚΑΤΩΤΑΤΟ μισθό, έτσι όπως ορίζεται από την Εθνική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας. Το 2021 ήταν 650 ευρώ μικτά και πλέον είναι 920 ευρώ μικτά.

Αύξηση δηλαδή περίπου 40% (ευτυχώς και λίγο είναι). Ταυτόχρονα η αύξηση στο κόστος διαβίωσης υπολογίζεται στο 30%, ο πληθωρισμός συνολικά αυτά τα χρόνια έχει αυξηθεί κατά 22% κι ενδεικτικά το κόστος υλικών, που αφορά για παράδειγμα τις κατασκευές ενός σκηνικού, έχει αυξηθεί κατά 40%.

Προφανώς, αυτά τα νούμερα είναι πολύ γενικά κι είναι ένας μέσος όρος που ίσως μπερδεύει. Μπορούν να αφορούν υπηρεσίες που δεν έχουν κάνει μεγάλες αυξήσεις, μπορούν να αφορούν και την ενέργεια ή τα ενοίκια που έχουν ξεφύγει.

Ένα συμπέρασμα που βγαίνει, λοιπόν, από τα νούμερα είναι πως τα τελευταία έξι χρόνια, ενώ ο μέσος όρος των επιχορηγούμενων ποσών ανά πρόταση έχει μειωθεί κατά 26%, το κόστος για μια παραγωγή έχει αυξηθεί περίπου κατά 30%. Να κάνω χοντροκομμένο το νούμερο.

Επιχορηγούμαστε 50% λιγότερο σε σχέση με πριν έξι χρόνια!

Και δίνω ένα παράδειγμα, με βάση την εμπειρία μου ως διαχειριστής ΑΜΚΕ που έχει επιχορηγηθεί.

Αν έχω σχεδιάσει μια παραγωγή για 20 παραστάσεις, με 5 ηθοποιούς, που θα αμειφθούν με δύο μήνες πλήρους απασχόλησης, ενώ θα έχουν δουλέψει τρεις με τρεισίμησι, κάνοντας μια σφιχτή διαχείριση, θα κοστίσει γύρω στις 40.000, ενώ θα έχω επιχορηγηθεί με 15.000. Αν έχω 50 εισιτήρια σε κάθε παράσταση (καλό σενάριο), θα κάνω τζίρο 750 ευρώ ανά παράσταση, σύνολο 15000, στις 20 παραστάσεις. Μαζί με την επιχορήγηση 30.000.

Τα υπόλοιπα 10.000 ή θα τα βάλει η μάνα μου, σύμφωνα με το γνωστό ανέκδοτο, ή θα πρέπει να βρω τρόπους να τα κόψω. Και επειδή κάποια πράγματα δεν συμπιέζονται εύκολα, όπως ενοίκια θεάτρου, υλικά, κατασκευές κ.λπ. μένουν τα εξής σενάρια:

Ή εκτελώ μια τελείως διαφορετική παραγωγή από αυτή που είχα προτείνει, ή κόβω θέσεις εργασίας από συντελεστές και συνεργάτες ή κακοπληρώνω. Ή και τα τρία.

Αυτοί που σχεδόν με βεβαιότητα θα πληγούν είναι οι ηθοποιοί.

Οι οποίοι είτε θα αμειφθούν ως ωρομίσθιοι (η δουλειά μας δεν είναι σε καμία περίπτωση ωρομίσθια), είτε δε θα αμειφθούν σύμφωνα με τα συμφωνηθέντα, είτε θα αμείβονται με ποσοστά κι όταν βγει η παραγωγή και άλλα διάφορα, που τα έχουμε ζήσει κατ’ επανάληψη.

Είμαι σχεδόν βέβαιος πως πέρα από κάποιους υπαλλήλους του υπουργείου, ούτε η υπουργός, ούτε ο αρμόδιος για το σύγχρονο πολιτισμό υφυπουργός, έχουν ρεαλιστική εικόνα όλων αυτών που έγραψα. Κατ’ αρχάς αυτά τα νούμερα που παραθέτω στον πίνακα, δεν υπάρχουν πουθενά συγκεντρωμένα.

Ναι, αλήθεια λέω, ούτε στην πύλη πολιτιστικών φορέων, ούτε στην ιστοσελίδα του υπουργείου, ούτε πουθενά. Έκανα αναζήτηση ένα-ένα τα δελτία τύπου για να συγκεντρώσω τα στοιχεία.

Ο δεύτερος λόγος που θεωρώ πως δεν έχουν εικόνα, είναι πως δεν τους ενδιαφέρει. Δεν το έχουν δηλώσει καθαρά, βέβαια. Εικασία κάνω. Αλλά αν πραγματικά σε καίει τι γίνεται με το σύγχρονο πολιτισμό, ανοίγεις διαύλους, εξαντλείς τα περιθώρια χρηματοδότησης, κάνεις έναν διαφορετικό σχεδιασμό.

Το βασικό ζητούμενο του υπουργείου στο κομμάτι των επιχορηγήσεων, εικάζω, πως είναι το δελτίο τύπου. Πως να φαίνονται τα νούμερα εντυπωσιακά. Για αυτό, εικασία πάλι, φέτος το Θέατρο ανακοινώθηκε μαζί με τον Χορό.

τα προηγούμενα χρόνια ήταν δύο εκατομμύρια για το Θέατρο κι οχτακόσιες χιλιάδες για τον Χορό, πολλά δεν τα λες, αλλά ο ανυποψίαστος αναγνώστης, λέει βολεύτηκαν οι καλλιτέχνες πάλι.

Φέτος όμως που είχαμε 16% μείωση και στους δύο τομείς, το δελτίο τύπου έγραφε 2.360.000 για θέατρο και χορό. Κι έτσι έχουμε πάλι ένα μεγάλο ποσό για τον ανυποψίαστο φίλο μας.

Όσον αφορά στα νούμερα, στα ποσά λοιπόν, απαιτείται σίγουρα μια γενναία αύξηση, αν πραγματικά ενδιαφέρει την Πολιτεία η στήριξη του σύγχρονου πολιτισμού.

Δε νοείται πολιτιστική παραγωγή χωρίς στήριξη από την Πολιτεία.

Αυτό αφορά και τους βαθμούς αυτοδιοίκησης βεβαίως, αλλά ο λόγος προς το παρόν για το αρμόδιο υπουργείο και την κεντρική κυβέρνηση, η οποία μπορεί ανερυθρίαστα να υπογράφει συμφωνίες 3,1 δισεκατομμυρίων με το γενοκτόνο κράτος, να ξοδεύει δισεκατομμύρια σε φρεγάτες και Ραφάλ, και να περηφανεύεται για την πρόωρη αποπληρωμή μέρους του χρέους, αλλά δεν έχει τον απαραίτητο δημοσιονομικό χώρο για δημόσια παιδεία και υγεία και έχει την ανάγκη να κόψει 500 χιλιάδες ευρώ από το Θέατρο και τον Χορό.

Παρεμπιπτόντως όσο χρήματα και να δώσεις στον πολιτισμό, αυτά θα γίνουν μισθοί και αγορές στις εγχώριες επιχειρήσεις, θα κυκλώσουν εδώ τα χρήματα, και δεν θα γίνουν κέρδη και μεσιτείες ξένων πολεμικών κολοσσών. Αλλά πριν τα λεφτά, χρειάζεται στρατηγική για το σύγχρονο πολιτισμό, χρειάζεται όραμα, χρειάζεται άλλη πολιτική κατεύθυνση. Και για αυτό θα μιλήσουμε στο 2ο μέρος.

Μέρος 2ο – Η πλήρης απαξίωση

Φτύσε μας να κολλάμε σα γραμματόσημα. Μπουμεροέκφραση, αλλά από την εποχή του covid και δώθε, αυτό νιώθω. Στον πίνακα 2, θα δείτε για κάθε έτος πότε ήταν η καταληκτική ημερομηνία υποβολής προτάσεων και πότε η αναγγελία των επιχορηγήσεων.

Φέτος, όπως βλέπετε η υποβολή έκλεισε νωρίτερα από κάθε άλλη χρονιά.

Γενικά συνηθίζει να κάνει την ανακοίνωση για το Θέατρο τελευταία (!) από όλους τους άλλους τομείς και να το κάνει μέσα στον Αύγουστο (με εξαίρεση το 2023), που ανακοινώθηκαν τον Ιούλιο. Είμαι σίγουρος πως οι επιτροπές ολοκληρώνουν την κρίση τους αρκετά νωρίτερα, κι ο αρμόδιος τυπικός έλεγχος έχει ολοκληρωθεί κι αυτός καιρό. Δεν έχω αποδείξεις, αλλά εικάζω πως ο λόγος που καθυστερεί η ανακοίνωση έχει χαρακτήρα καψωνιού.

Ο χώρος του σύγχρονου πολιτισμού, του Θεάτρου και του Χορού αν μη τι άλλο, δεν είναι ένας προνομιακός χώρος για αυτό το υπουργείο.

Πιέσαμε για παραίτηση μετά την υπόθεση Λιγνάδη, που ήταν άμεσος διορισμός από την υπουργό, αφού πρώτα εκείνη είχε ακυρώσει την προκήρυξη διαγωνισμού της προκατόχου της, κινητοποιηθήκαμε σύσσωμοι την εποχή της πανδημίας ενάντια στην απαξίωσή μας, κινητοποιηθήκαμε με μεγάλες συγκεντρώσεις και καταλήψεις απέναντι στην υποβάθμιση των καλλιτεχνικών σπουδών, σηκώνουμε πανώ και κάνουμε ανακοινώσεις για τα Τέμπη, για την Παλαιστίνη, για απεργίες, για μικρές και μεγάλες αδικίες, για μικρούς και μεγάλους αγώνες.

Ο υφυπουργός πέρυσι, σε μια αποστροφή του λόγου του, στο φεστιβάλ ταινιών μικρού μήκους στη Δράμα, είχε παραπονεθεί στους καλλιτέχνες που τους φωνάζαμε ενώ αυτοί τους δίνουν χρήματα. Λες και τα βγάζει από τη τσέπη του.

Λες και πρέπει να εξαγοραστεί η σιωπή κι η συναίνεση, επειδή παίρνουμε χρήματα από την Πολιτεία, χρήματα του ελληνικού λαού, δικά μου και δικά σας.

Το υπουργείο ξέρει λοιπόν, πως κατά βάση είμαστε χαμένες ψήφοι. Αυτή η απαξίωση λοιπόν, έχει μια χροιά τιμωρίας.

Εικάζω. Κόβει κομματάκια μια πίτα και την πετάει να τσακωθούμε μεταξύ μας. Γιατί πήρε αυτή η ομάδα κι όχι η άλλη. Γιατί ξανά οι ίδιοι, γιατί όχι οι νέοι. Κοινωνικός αυτοματισμός κι ατομική ευθύνη.

Θα ρωτήσει ο ανυποψίαστος φίλος, αν έχει μεγάλη σημασία η καθυστέρηση στην ανακοίνωση. Στο βαθμό που περιμένεις αν η θεία θα βάλει το χέρι στην τσέπη να σου δώσει χαρτζιλίκι, δεν έχει μεγάλη σημασία. Δεν βασίζεσαι σε αυτό για να ζήσεις.

Δόξα στον υπέρτατο, όλη η εστίαση είναι γεμάτη καλλιτέχνες.

Στο βαθμό όμως, που θέλεις να κάνεις ένα σοβαρό καλλιτεχνικό προγραμματισμό, να συγκροτήσεις θίασο, να δεσμεύσεις θεατρική σκηνή, να οργανώσεις την προώθηση της δουλειάς ή ως ηθοποιός να ξέρω αν θα έχω κάποια δουλειά το χειμώνα, να πω ναι ή όχι σε μια άλλη πρόταση, στο βαθμό που τελικά ενδιαφέρει ένα υπουργείο πολιτισμού να υπάρχει μια οργανωμένη καλλιτεχνική παραγωγή, τότε ΝΑΙ, έχει σημασία.

Κι έχει σημασία να το μάθουμε όχι τέλη Ιουλίου, αντί για τέλη Αυγούστου.

Ήδη από νωρίς την άνοιξη θα πρέπει να γνωρίζουμε τι γίνεται με το θέμα των επιχορηγήσεων. Εικάζω πάλι, πως η διοίκηση του υπουργείου και του αντίστοιχου υφυπουργείου για το σύγχρονο πολιτισμό δεν το ενδιαφέρει ένας τέτοιος προγραμματισμός. Αυτόν τον κάνουν οι μεγάλες εμπορικές σκηνές, τα ιδρύματα και οι εποπτευόμενοι φορείς, όπως το Εθνικό, η Λυρική και το ΚΘΒΕ.

Κι εκεί εξαντλείται για το υπουργείο η εκτίμησή τους για τη σύγχρονη θεατρική παραγωγή.

Οι υπόλοιπες ομάδες τους φαινόμαστε κατά βάση γκρινιάρηδες χομπίστες και μάλλον ατάλαντοι, αλλιώς θα ανήκαμε σε κάποιον από τους προαναφερόμενους φορείς. Οπότε, εικασίες πάντοτε, ας πάρουμε κάποια λεφτά, όσα περισσεύουν, κι ας το πληροφορηθούμε τον Αύγουστο κι ας τρέχουμε να προλάβουμε.

Κάπως τα καταφέρνουμε άλλωστε και τον Μάιο στριμωχνόμαστε στα θέατρα, όσοι επιχορηγηθήκαμε, να υλοποιήσουμε τις 15 τουλάχιστον παραστάσεις που απαιτούνται βάση της προκήρυξης. Κι ας γίνουν όλα τσάτρα πάτρα.

Έτσι κι αλλιώς σπανίως να μας δει κάποιος από την επιτροπή, ώστε να έχει άποψη και του καλλιτεχνικού αποτελέσματος και της συνέπειας ως προς την εκτέλεση της πρότασης.

Να σημειώσουμε εδώ πως προτάσεις που αφορούν φεστιβάλ και δράσεις, πρέπει να υλοποιηθούν μέσα στο ημερολογιακό έτος. Τουτέστιν μαθαίνεις τον Αύγουστο για κάτι που έχει ξεκινήσει τον Ιανουάριο. Παρόμοια και οι περιοδείες. Η υλοποίησή τους ξεκινά από τον Ιούνιο, αλλά αν θα ενισχυθείς για αυτό, το μαθαίνεις στο τέλος του καλοκαιριού.

Αλλά, είπαμε όλα αυτά, και συνεχίζω τις εικασίες, έχουν νόημα όταν πραγματικά σε ενδιαφέρει. Θα πρέπει να πιστεύεις πως η μεγάλη ζύμωση, ο πειραματισμός, η έρευνα, η καινοτομία ανθίζει και κινείται σε αυτές τις σκηνές που περιμένουν απαξιωμένες αν θα τύχουν κάποιας ενίσχυσης, ώστε να μπορέσουν να αφοσιωθούν λίγο πιο ξέγνοιαστες στη δουλειά τους, στη συγγραφή, στη σκηνοθεσία, στην υποκριτική.

Και για να μην εικάζω μόνο, ας παραθέσω και κάποια στοιχεία. Η προκήρυξη για τις επιχορηγήσεις είναι σχεδόν πανομοιότυπη εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Κανείς δεν θεωρεί πως πρέπει να αλλάξει κάτι. Η επιτροπή, η οποία να σημειώσουμε πως εργάζεται αμισθί, εδώ και δύο χρόνια δεν συνοδεύει καν τις προτάσεις της από ένα σκεπτικό, από κάποιες παρατηρήσεις σε σχέση με το περιεχόμενο των προτάσεων.

Κάτι που γινόταν, έστω και επιγραμματικά (κάποιες φορές και αναλυτικά), τα προηγούμενα χρόνια. Τι είδανε στο σύνολο των προτάσεων και με ποια κριτήρια έκαναν την επιλογή τους; Υποτίθεται πως βασικοί παράγοντες στη θετική απόφαση είναι η στήριξη της νεοελληνικής δραματουργίας η σύμπραξη ομάδων και σχημάτων, η δράση εκτός Αθηνών και το εύρος των θέσεων εργασίας. Αποτυπώνονται αυτά στην πρόταση της επιτροπής; Τεκμηριώνονται με στοιχεία;

Μπορεί κάποια ερευνήτρια να αντλήσει τα στοιχεία, ώστε να κάνει μια διατριβή, μια μελέτη σχετικά με το που κινείται η θεατρική πραγματικότητα στην Ελλάδα; Μην κουράζεστε, η απάντηση είναι όχι. Και δεν είναι εικασία αυτό.

Οι ομάδες που απορρίφθηκαν, τώρα, για ποιο λόγο απορρίφθηκαν; Δεν θα ήταν γόνιμο, πέρα από διαφανές, το να ξέρουν τα σχήματα που απορρίφθηκαν σε τι υστέρησαν; Κακή τεκμηρίωση; Ανέφικτος προϋπολογισμός; Προχειρότητα στη σύνταξη; Λίγες θέσεις εργασίας; Επαναληψιμότητα στο καλλιτεχνικό αποτέλεσμα;

Τίποτα απ’ όλα αυτά δεν συμβαίνουν.

Μόνο να είναι καλά διατυπωμένος ο τίτλος στο δελτίο τύπου. Τα υπόλοιπα δεν αφορούν.

Όταν δίνεις ένα χαρτζιλίκι δεν κάθεσαι να ασχοληθείς αν ο λαβών θα το κάνει καινούριο smartphone ή αν θα αγοράσει βιβλία, ή αν θα τα κάνει σουβλάκια.

Ας τον φωτίσει ο Θέσπις. Δεν έχει ούτε θέση, ούτε όραμα, ούτε πολιτική για τον σύγχρονο πολιτισμό στην Ελλάδα, το υπουργείο. Τουλάχιστον όχι για το θέατρο, που έχω μια παραπάνω τριβή. Την πολιτική ουσιαστικά τη χαράζουν τα μεγάλα ιδρύματα γιατί έχουν τα χρήματα και τα μέσα για να το κάνουν. Αυτά στην ουσία επιβάλλουν το τι είναι πρωτοπορία και καλλιτεχνικό γεγονός.

Τα μεγάλα εμπορικά θέατρα διαφημίζουν sold outs και ψάχνουν σίγουρες συνταγές εμπορικής επιτυχίας και οι εποπτευόμενοι φορείς προσπαθούν να ισορροπήσουν κάπου ανάμεσα.

Αν θα διευρυνθεί η θεατρική παιδεία με δράσεις και παραστάσεις στα σχολεία για όλα τα παιδιά (έχουν δεν έχουν να πληρώσουν), αν και με ποιους τρόπους θα ενισχυθεί η θεατρική συγγραφή, ώστε οι δραματουργοί να βλέπουν τα έργα τους επί σκηνής, όπως είναι ο προορισμός τους, αν και με ποιους τρόπους θα μπορέσει να σπάσει ο θεατρικός υδροκεφαλισμός της Αθήνας, αυτά ούτε που ενδιαφέρουν.

Εικάζω. Κι αυτά τα θέματα τα γράφω πρόχειρα. Υπάρχουν άνθρωποι του καλλιτεχνικού χώρου που έχουν διατυπώσει πληρέστερα και διεξοδικότερα αυτόν τον προβληματισμό.

Θα κλείσω αυτό το κείμενο προτρέποντας μας όλες και όλους, πέρα από διάφορες προτάσεις που έχουν ακουστεί, να παλέψουμε για Συλλογική Σύμβαση Εργασίας. Μπορεί να φαίνεται άσχετο εκ πρώτης, αλλά δεν είναι. Κι αυτό δεν είναι εικασία. Σε καμία περίπτωση η μη χρηματοδότηση και η υποχρηματοδότηση δεν πρέπει να καλύπτεται σε βάρος των εργαζόμενων. Ούτε ατομικά πρέπει να το δεχθούμε αυτό, ούτε ως ομάδες.

Οι εργαζόμενες και οι εργαζόμενοι ηθοποιοί είναι το κύτταρο της θεατρικής πράξης.

Είτε δουλεύουμε σε έναν εμπορικό θίασο, είτε σε ένα μικρό θεατρικό σχήμα πρέπει να αμειβόμαστε κανονικά και δίκαια. Κι ας φτάσουμε σε αδιέξοδο.

Ας πηγαίνουμε έξω από τα θέατρα, ούτε καν μέσα, κι ας λέμε μέχρι εκεί φτάσανε τα χρήματα. Αλλά να έχουν πληρωθεί οι εργαζόμενες και οι εργαζόμενοι. Ίσως το να φτάσουμε σε αδιέξοδο να έχει ένα πιο σοβαρό αντίκτυπο από το να προσπαθούμε να βολέψουμε αυτά που δεν βολεύονται και να δουλεύουμε κακοπληρωμένοι κι απλήρωτοι.

Γιατί τότε δικαιώνουμε την ταμπέλα του χομπίστα, την άποψη ότι προκειμένου να κάνουμε το ψώνιο μας, θα ανεχθούμε πολλά.

Η Συλλογική Σύμβαση Εργασίας, οι δίκαια αμειβόμενες και αμοιβόμενοι εργαζόμενοι καλλιτέχνες είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την αλλαγή οποιασδήποτε πολιτικής που αφορά στον πολιτισμό.

Ελισσαίος Βλάχος, 1/9/2026